Hiểu Về Trái Tim P2: Sống Với Lòng Người Thiện Ác
Ở phần đầu, “Hiểu Về Trái Tim P1: Lòng Người Là Thiện Hay Ác? [xem 1], ta đã thấy Kinh Thánh bày tỏ rằng trái tim con người là một chiến trường giữa thiện và ác. Phần thiện là lương tâm, luật Trời, cùng ý thức về sự đời đời mà Đức Chúa Trời đã đặt để trong tim mỗi người. Phần ác là bản ngã xác thịt đầy những tham dục và gian trá, luôn tìm cách che đậy tội lỗi của chính mình, chối bỏ Đấng Tạo Hóa, chai lì với lời cáo trách của lương tâm, và phớt lờ tiềm thức về sự đời đời Chúa đặt để. Sau đây là một số nguyên tắc Kinh Thánh dạy để ta tỉnh thức gìn giữ trái tim mình và ứng xử khôn ngoan giữa thế gian.
I. Xin Chúa Tể Trị Trái Tim Mình
“Lòng người ta là dối trá hơn muôn vật, và rất là xấu xa. Ai có thể biết được? Ta, Đức Giê-hô-va, dò xét tâm trí, thử nghiệm tấm lòng, báo đáp cho mỗi người tùy con đường họ đi, và tùy kết quả công việc họ làm.”” (Giê-rê-mi 17:9-10).
Kinh Thánh tiếng Việt dịch từ “tim” trong nguyên ngữ là “lòng” theo quan niệm của người Việt xem “lòng” là trung tâm của ý thức và đạo đức. Kinh Thánh nói rằng lòng người vượt hơn muôn vật ở sự dối trá đến mức chẳng ai có thể biết. Và điều đáng sợ nhất không phải là ta bị người khác lừa dối, mà là bị chính lòng mình lừa dối khiến xuôi theo các đam mê của xác thịt và tâm trí, rồi sa vào tội lỗi khổ đau. Vậy làm sao để ta bảo vệ mình khỏi chính bản ngã? Ta phải mời Đức Chúa Trời vào lòng để giúp ta nhận biết và cai trị thiện ác trong tim.
1. Tin nhận sự cứu chuộc của Chúa Giê-xu để được làm con nuôi của Chúa.
“Còn anh em ngày trước vốn xa cách Đức Chúa Trời, trở nên thù nghịch với Ngài bởi những ý tưởng và hành động xấu xa của anh em, nhưng bây giờ Đức Chúa Trời đã hòa giải qua sự chết thân xác của Con Ngài…” (Cô-lô-sê 1:21-22)
“Ai tin Con thì được sự sống đời đời, ai không chịu tin Con thì chẳng kinh nghiệm được sự sống đâu, nhưng cơn thịnh nộ của Đức Chúa Trời vẫn ở trên người ấy.” (Giăng 3:36)
Đức Trời Trời là Đấng thánh khiết, nên con người đầy tội lỗi sai phạm tự nhiên sẽ xa cách thù nghịch Chúa và ở dưới cơn thịnh nộ của Ngài. Do đó, điều đầu tiên ta cần làm là tin nhận sự cứu chuộc của Chúa Giê-xu trên thập tự giá để được Đức Chúa Trời tha thứ tội lỗi và nhận làm con nuôi (Ê-phê-sô 1:5, Ga-la-ti 4:5-7, Rô-ma 8:15). Sau đó ta mới được ban Đức Thánh Linh vào lòng (2 Cô-rinh-tô 1:22, Ga-la-ti 4:6…) để dạy dỗ, dẫn dắt, sửa phạt… vì Chúa chỉ sửa phạt con cái Ngài:
“Ta sẽ ban lòng mới cho các ngươi và đặt thần mới trong các ngươi. Ta sẽ cất lòng bằng đá khỏi xác thịt các ngươi và ban cho các ngươi lòng bằng thịt.” (Ê-xê-chi-ên 36:26-27)
“Vì Chúa sửa phạt người Ngài yêu thương, Những ai được nhận làm con thì Ngài cho roi cho vọt.” (Hê-bơ-rơ 12:6)
2. Cất giữ Lời Chúa vào lòng để nhận biết tội lỗi mà tránh.
“Con giấu lời Chúa trong lòng con để con không phạm tội cùng Chúa.” (Thi Thiên 119:11)
Làm sao ta biết lời từ tim mình là đến từ lương tâm hay từ xác thịt, là thiện hay ác, theo luật Trời hay luật thế gian? Ta phải dùng Lời Chúa để phân biệt chúng. Và để lời Chúa kịp thời tác động vào tiếng lòng mình, ta phải giấu Lời Chúa ở trong lòng, tức học thuộc lòng và trở nên thân thuộc với Lời Chúa đến nỗi nó tự nhiên vang lên cùng lúc với tiếng lòng của ta.
3. Suy xét lời trái tim mách bảo qua Lời Chúa.
“Lời Chúa là ngọn đèn cho chân con, Ánh sáng cho đường lối con.” (Thi Thiên 119:105)
Khi đã có lời Chúa ở trong lòng, ta sẽ nghe cùng lúc lời trái tim mình và Lời Chúa nói về nó. Lời Chúa sẽ cho ta biết lời trái tim đó là theo lương tâm hay xác thịt, phải hay trái luật Trời. Và ta hãy chọn vâng phục Lời Chúa để nhận được sự dẫn dắt và phước lành của Chúa.
4. Ăn năn xưng tội khi bị lương tâm cáo trách.
“Con đã thú tội cùng Chúa, Không giấu gian ác con; Con nói: “Con sẽ xưng các sự vi phạm con với Đức Giê-hô-va, Và Chúa tha tội cho con.” (Thi Thiên 32:5)
Dẫu có đề phòng cỡ nào và kính mến Chúa ra sao, xác thịt ta cũng sẽ vẫn đầy tham dục và luôn thúc đẩy ta phạm tội. Vậy nên ngay cả những anh hùng đức tin như Ap-ra-ham, Môi-sê, và Đa-vít đều có lúc phạm tội. Đến thánh Phao-lô cũng nói “Vì tôi biết rằng điều thiện không ở trong tôi, nghĩa là trong xác thịt tôi. Tôi có ý muốn làm điều thiện, nhưng tôi không có khả năng để làm. Vì tôi không làm điều thiện mình muốn, mà lại làm điều ác mình không muốn.” (Rô-ma 7:18-19) Vậy nên ta cũng sẽ có lúc yếu đuối mà bị xác thịt cám dỗ phạm tội. Những lúc này, thay vì che giấu vi phạm của mình, hãy xưng nhận và xin Chúa tha tội, vì Ngài đã hứa sẽ tha thứ tẩy rửa tội lỗi của ta trong Chúa Giê-xu. Làm vậy ta sẽ giữ được lương tâm mình trong sạch nhẹ nhàng và không phạm thêm tội nói dối hay che dấu.
5. Cầu nguyện xin Chúa dựng nên trong mình một trái tim trong sạch.
“Đức Chúa Trời ôi! Xin dựng nên trong con một lòng trong sạch, và làm mới lại trong con một tâm linh ngay thẳng.” (Thi Thiên 51:10)
Cuối cùng, ta không thể cứ luôn cố gắng kiềm chế một trái tim đầy tham muốn xác thịt, sẽ có lúc ta yếu đuối, nóng giận, hay sơ suất và phạm tội. Vậy nên ta phải luôn cầu nguyện xin Chúa thanh tẩy tấm lòng mình, và dựng nên cho mình một trái tim trong sạch cùng một tâm linh ngay thẳng ít tham muốn tội lỗi. Lòng càng được thanh tẩy, cái ác trong tim càng ít thì cuộc chiến làm thiện chống ác trong lòng ta sẽ càng nhẹ nhàng hơn.
Được Chúa tể trị trong tim, có đầy dẫy Lời Ngài trong lòng mình sẽ cho ta tâm linh thức tỉnh để phân biệt điều thiện và điều ác mà ứng xử khôn khéo giữa thế gian đầy cạm bẫy.
II. Ứng Xử Khôn Khéo Giữa Thế Gian
Con người thường sẽ sống tốt khi không bị cám dỗ hay mất mát. Nhưng khi lửa tham muốn bùng lên, hay khi sợ bị thiệt hại thì con người dễ phớt lờ lời cáo trách mà làm điều trái với lương tâm và đạo Trời. Và trái tim “dối trá hơn muôn vật” của họ sẽ nghĩ ra đủ thứ để biện hộ cho mình. Như khi Đức Quốc Xã gom người Do Thái vào trại tập trung, số người chống đối thì ít mà người làm ngơ hay xuôi theo thì nhiều, dù lương tâm vẫn nói đó là sai. Vậy nên thế gian này đầy dẫy điều ác mà ta cần khôn khéo phòng ngừa như lời Chúa Giê-xu dạy:
“Nầy, Ta sai các con đi như chiên giữa bầy muông sói. Vậy hãy khôn khéo như rắn, đơn sơ như chim bồ câu.” (Ma-thi-ơ 10:16)
1. Cảnh giác với tai họa và sự ác.
“Người khôn khéo thấy trước tai họa và ẩn mình, Nhưng kẻ khờ dại cứ lao tới và mang họa.” (Châm Ngôn 22:3)
Chúa Giê-xu dạy chúng ta cầu nguyện: “Xin đừng để chúng con bị cám dỗ, nhưng cứu chúng con khỏi điều ác” (Ma-thi-ơ 6:13), nhưng nó không có nghĩa là ta có thể vô tư không phòng tránh cám dỗ và điều ác. Châm Ngôn 22:3 dạy chúng ta phải biết khôn khéo để thấy trước tai họa mà tránh, còn cứ ngu ngơ mà đi sẽ có bài học đau thương mà nhớ. Vậy nên ta cần luôn tỉnh thức cũng như phải có kiến thức về điều thiện và điều ác mà phòng tránh.
2. Không để kẻ xấu lôi kéo mình phạm tội.
“Hỡi con ta, nếu bọn người tội lỗi quyến rũ, con đừng nghe theo.” (Châm Ngôn 1:10)
Kẻ tội lỗi thường quyến rũ khuyến khích người khác phạm tội giống mình để có thêm người cùng hội cùng thuyền, cảm thấy bình thường và dễ gạt bỏ lời cáo trách của lương tâm hơn. Nhưng “Đức Chúa Trời không chịu khinh dể đâu; vì ai gieo giống gì, sẽ gặt giống ấy.” (Ga-la-ti 6:7). Do đó, ta phải giữ mình đừng để kẻ tội lỗi quyến rũ và gặt hình phạt như chúng.
3. Sửa đổi người phạm lỗi cách nhân từ vì biết rằng mình cũng nhiều sai phạm.
“Hãy cư xử với nhau cách nhân từ và dịu dàng, tha thứ nhau như Đức Chúa Trời đã tha thứ anh em trong Đấng Christ vậy.” (Ê-phê-sô 4:32)
“Thưa anh em, nếu có người nào vô tình phạm lỗi, thì anh em là người thuộc linh, hãy lấy tinh thần khiêm nhu mà sửa đổi họ…” (Ga-la-ti 6:1)
Ý thức về sự gian ác và tội lỗi dễ khiến ta thấy các điểm xấu và sai phạm của người khác mà trở nên xa lánh và kiêu ngạo. Nhưng ta hãy nhớ rằng mình cũng là con người tội lỗi với nhiều điểm xấu và sai phạm khác, và sống kiêu ngạo không giúp đỡ người khác là những tội nặng trong Chúa (Ê-xê-chi-ên 16:49). Do đó, ta hãy chỉnh sửa họ cách nhân từ và dịu dàng với sự khiêm nhu của một người cũng có tội, và sẵn sàng tha thứ họ như Chúa đã tha thứ ta.
4. Làm các việc lành khơi gợi lương tâm con người.
“Hãy ăn ở ngay lành giữa dân ngoại, để dù họ có nói xấu anh em là người gian ác, họ vẫn thấy được việc lành của anh em và tôn vinh Đức Chúa Trời trong ngày Ngài thăm viếng.” (I Phi-e-rơ 2:12)
Trong trái tim con người, ngay cả của những kẻ gian ác xấu xa, vẫn luôn có lương tâm cùng ý thức về luật Trời và sự đời đời mà Chúa đặt để (Rô-ma 12:14-15, Truyền Đạo 3:11). Dù họ có bị dạy rằng thiện là ác và ác là thiện, sáng là tối và tối là sáng (Ê-sai 5:20) đến nỗi nói xấu người tin Chúa là gian ác, thì khi thấy những việc lành người tin Chúa làm, lương tâm họ vẫn nhận biết đó là phải luật Trời mà ca ngợi. Vậy nên việc ta tích cực làm việc lành, lấy thiện trả ác có thể khơi gợi họ thức tỉnh với lương tâm mà quay lại với điều thiện, với Đức Chúa Trời.
5. Quở trách và ngăn chặn cái ác qua cơ quan thẩm quyền.
“Đừng tham dự vào những công việc vô ích của sự tối tăm; tốt hơn, nên quở trách chúng” (Ê-phê-sô 5:11)
“Vì nhà chức trách không phải để cho người lương thiện sợ, mà để cho người gian ác sợ… nếu bạn làm điều gian ác thì hãy lo sợ, vì họ mang gươm không phải là vô cớ đâu; họ là đầy tớ của Đức Chúa Trời để thi hành sự trừng phạt đối với kẻ làm điều gian ác.” (Rô-ma 13:3-4)
Chúa Giê-xu nói “nếu ai vả má bên phải, hãy đưa luôn má bên kia cho người ấy” (Ma-thi-ơ 5:39) là không trả thù cá nhân, chứ Ngài không nói ai giết người bên phải, hãy đưa luôn người bên trái cho hắn. Chúa đặt ra cơ quan thẩm quyền được mang gươm để trừ gian diệt ác. Vậy nên là công dân, ta cần quở trách các việc tối tăm, và phối hợp với chính quyền để ngăn chặn cái ác khi có điều kiện.
Dẫu vậy, ta cần phải nhớ vì con người đầy tội lỗi nên công lý của loài người cũng sa ngã và đầy thiếu sót. Do đó, sẽ có nhiều tội mà công lý con người chẳng thể phạt. Khi đó, ta cũng “đừng tự tay mình báo thù ai, nhưng hãy nhường cho cơn thịnh nộ của Đức Chúa Trời; vì có lời Chúa phán: “Sự trả thù thuộc về Ta, Ta sẽ báo ứng.” (Rô-ma 12:19) [2]
III. Tổng Kết
Kể từ khi A-đam và Ê-va ăn trái của cây biết điều thiện và điều ác (Sáng Thế Ký 3), trái tim con người luôn có cả điều thiện và điều ác. Trong tim con người có lương tâm, luật Trời, và ý thức về sự đời đời, nhưng lòng người cũng dối trá hơn muôn vật và luôn bị cám dỗ làm theo các đam mê của tâm trí xác thịt. Để chiến thắng bản ngã của mình và đứng vững trước thế gian đầy cạm bẫy, ta hãy rèn luyện nguyên tắc 3T: Tể Trị – Tỉnh Thức – Tỏa Sáng:
1. Tể Trị Trái Tim Mình: hãy cầu nguyện xin Chúa Giê-xu tể trị và thanh tẩy trái tim ta. Hãy giấu lời Chúa ở trong lòng làm lăng kính soi xét lời trái tim mách bảo. Và nếu lỡ phạm tội hãy lập tức ăn năn xưng tội với Chúa để nhận sự tha thứ và giữ cho lương tâm mình nhẹ nhàng.
2. Tỉnh Thức Trước Cái Ác: bước ra ngoài xã hội, ta cần khôn khéo như rắn để thấy trước tai họa mà ẩn mình và kiên quyết từ chối lời dụ dỗ quyến rũ của những kẻ tội lỗi để không bị lôi kéo phạm tội như chúng.
3. Tỏa Sáng Theo Lời Chúa: khi thấy người khác sai phạm, ta đừng kiêu ngạo xa lánh mà hãy khiêm nhu góp ý giúp họ ăn năn chỉnh sửa, vì chính chúng ta cũng là những tội nhân với nhiều thiếu sót nhưng được Chúa tha thứ. Hãy kiên trì làm các việc lành để khơi gợi lương tâm của con người. Và hãy dũng cảm quở trách và giúp nhà cầm quyền trừng phạt điều tối tăm, đồng thời nhường sự phán xét tối hậu cho Đức Chúa Trời.
Richard Huynh (bachkhoa.name.vn)
Bài Tham Khảo
[1] Hiểu Về Trái Tim P1: Lòng Người Là Thiện Hay Ác?
https://bachkhoa.name.vn/2026/08/19/hieu-ve-thien-va-ac-o-trong-tim-theo-kinh-thanh/
[2] Luật Người, Luật Trời, Lương Tâm, Và 4 Đường Báo Ứng Tội Lỗi
https://bachkhoa.name.vn/2026/01/28/luat-nguoi-luong-tam-luat-troi-va-4-duong-bao-ung-toi-loi/