Giới Thiệu Nông Nghiệp Thiên Nhiên

2023-03-11 Nông Nghiệp Thiên Nhiên

Bảng Nội Dung

I. Từ nông nghiệp độc canh đến nông nghiệp thiên nhiên

Tôi biết về nông nghiệp thiên nhiên qua mục vụ nông nghiệp và phát triển nông thôn ECHO [Xem 1]. Với trụ sở chính ở Mỹ và các chi nhánh ở châu Phi và châu Á, họ chuyên giúp đỡ nông dân nhỏ lẻ ở các nước đang phát triển những kỹ thuật canh tác phù hợp để nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường để cải thiện đời sống cách bền vững. Khi làm việc, họ nhận thấy nông nghiệp “hiện đại”, cơ bản là nông nghiệp hóa chất (NNHC), có những vấn đề sau:

1. Chi phí cao: nông nghiệp hóa chất đòi hỏi đầu tư rất nhiều tiền để mua mọi thứ: phân bón, thuốc trừ sâu, thức ăn chăn nuôi, cả hạt giống con giống. Mỗi vụ phải đầu tư mua lại từ đầu rất tốn kém.
2. Đòi hỏi thị trường tiêu thụ ổn định: NNHC có năng suất cao nhưng đòi hỏi thị trường tiêu thụ ổn định hay bao tiêu. Nếu không thì sẽ được mùa mất giá, được giá mất mùa, không có lời.
3. Làm hại môi trường và sức khỏe: NNHC dùng nhiều hóa chất và có nhiều chất thải gây độc hại cho môi trường và sức khỏe.

Vì vậy, với nông nghiệp hóa chất, người nông dân thường phải tốn rất nhiều chi phí mua vật tư. Họ làm ra năng suất cao nhưng nếu không có thị trường tiêu thụ ổn định thì sẽ được mùa mất giá, được giá thì mất mùa nên lợi nhuận bấp bênh, gặp rủi ro có thể vỡ nợ mất đất. Họ còn bị hóa chất và chất thải đầu độc môi trường sống làm hại đến đời sống sức khỏe. Thuốc trừ sâu ngấm vào máu [xem 3] và ngày càng có nhiều người bị ung thư [xem 4]. Vậy nên mục vụ ECHO đã chọn nông nghiệp thiên nhiên để giúp người nông dân canh tác cách bền vững và bảo vệ môi trường sức khỏe của mình.

II. Các nguyên tắc của nông nghiệp thiên nhiên

Có nhiều mô hình nông nghiệp thiên nhiên, như phương pháp của Masanobu Fukuoka [xem 14], mô hình “Nông Nghiệp Thiên Nhiên Không Ngân Sách” ở Ấn Độ [xem 6], các kỹ thuật của mục vụ ECHO [xem 1], Làm Nông Theo Chúa [xem 15], v.v… Tôi thấy chúng có chung những nguyên tắc sau:

1. Sử dụng thiên nhiên, áp dụng sinh thái học để giải quyết các bài toán nông nghiệp:

Thay vì sử dụng hóa chất, nông nghiệp thiên nhiên sử dụng cách tối ưu những gì sẵn có trong thiên nhiên và dùng sinh thái học nông nghiệp (agroecology) [xem 5] thiết kế một hệ sinh thái tốt nhất cho cây trồng vật nuôi . Ngoài giá trị kinh tế, mọi thứ trong nông trại NNTN đều có công dụng và giá trị sinh thái của mình:
+ Dùng côn trùng, vi sinh, men nấm có lợi để phân hủy tái chế chất thải và kiểm soát sâu bệnh v.v…
+ Dùng cây họ đậu để cố định đạm làm phân bón cây trồng và thức ăn chăn nuôi, v.v…
+ Dùng gia súc, gà, cá để tái chế phế phẩm nông nghiệp, lấy phân chuồng, thậm chí để làm đất và kiểm soát côn trùng cỏ dại v.v…
+ Dùng dược chất từ cây cỏ để chữa bệnh, dùng thiên địch và vật nuôi để kiểm soát sâu bệnh, dùng vi sinh men nấm có lợi để ức chế vi sinh nấm có hại, v.v…
+ Dùng hàng cây để che nắng gió, làm hàng rào, giữ đất không bị rửa trôi trên đất dốc, v.v…
+ Dùng rơm rạ che phủ đất kiểm soát cỏ dại và tránh rửa trôi, trồng hàng rào cây để chắn gió và tránh xói mòn, dùng cây thủy sinh thủy sinh để lọc nước và nuôi cá, v.v…
+ Dùng nhà cửa chuồng trại với thiết kế tạo gió tự nhiên, dùng ao mương làm mát v.v…

2. Tận dụng mọi thứ, không thải bỏ gì

Thay vì mua mọi thứ và xả chất thải ra môi trường, nông nghiệp thiên nhiên rất quan tâm đến việc tận dụng mọi thứ sẵn có và tái chế chất thải:
+ Sử dụng các nguồn năng lượng sẵn có và miễn phí trong thiên nhiên như làm hệ thống sấy bằng năng lượng mặt trời, làm mái lệch cho nhà cửa chuồng trại để tạo gió, làm tường bằng đất nện (rammed earth), làm hệ thống lọc nước bằng than sỏi cát v.v…
+ Tái chế mọi phế phẩm và chất thải hữu cơ trong trang trại và tại địa phương. Đây là nguồn dinh dưỡng quan trọng cần tái chế không được để lãng phí. Những gì gia súc còn ăn được thì cho ăn, không thì đem nuôi trùng hoặc ủ vi sinh làm phân bón cho cây. Sàn chăn nuôi được trải rơm trấu để hấp thụ chất thải thành mùn, nước heo tắm được dùng nuôi cây thủy sinh và tảo v.v…

3. Tự cung tối đa, chi phí tối thiểu:

Thay vì cứ mua đồ công nghiệp về dùng, nông nghiệp thiên nhiên cố gắng tự cung tối đa bằng những gì sẵn có tại nông trại và tại địa phương. Nông trại thường dùng hạt giống tự thu hoạch, trồng cây nuôi trùn làm thức ăn gia súc, ủ phân và chất thải làm phân bón, v.v… Chỉ khi không thể tự cung mới phải mua, và cố gắng mua nguyên liệu thô, sẵn có tại địa phương để được giá rẻ nhằm giảm thiểu chi phí.

Như vậy, ngược lại với nông nghiệp hóa chất, nông nghiệp thiên nhiên có sản phẩm đa dạng nên ít bị ảnh hưởng bởi biến động thị trường, tốt cho môi trường nhờ do không có chất thải hay hóa chất độc hại, và giảm thiểu chi phí nhờ tự cung tái chế tối đa. Khi điều kiện khí hậu càng khắt nghiệt, giá phân bón thuốc trừ sâu càng lên cao, và thị trường tiêu thụ càng bất ổn, nông nghiệp thiên nhiên sẽ càng có điều kiện phát huy thế mạnh hiệu quả của mình.

Bảng so sánh chi phí – năng suất – lợi nhuận của Hệ Thống Canh Tác Lúa Cải Tiến SRI của NNTN so với nông nghiệp hóa chất truyền thống (sách NNTN)

Một số bao cáo cho thấy nông nghiệp thiên nhiên giảm chi phí và cho lợi nhuận cao hơn nông nghiệp hóa chất. Trong sách “Nông Nghiệp Thiên Nhiên” của chị Khánh có bảng so sánh kỹ thuật trồng lúa SRI của NNTN với truyền thống của NNHC ở Philippine cho thấy NNTN chi phí thấp hơn 16%, năng suất cao hơn 25%, dẫn tới lợi nhuận hơn 71%. Trong một báo cáo về mô hình “Nông Nghiệp Thiên Nhiên Không Ngân Sách” ở bang Andhra Pradesh của Ấn Độ [xem 7], so với NNHC, tùy loại cây trồng, trong 4000m2 (1 acre), NNTN dùng ít nước hơn 50%-60%, dùng ít điện và xăng dầu hơn 40%-90%, giảm chi phí sản xuất từ 0.9-6.56 triệu VND mà sản lượng chỉ giảm 0.3-0.7 tấn, đem lại lợi nhuận hơn từ 2.68-11 triệu VND .

Bài Đọc Thêm

1. Đến Thăm Trang Trại Nông Nghiệp Thiên Nhiên
https://bachkhoa.name.vn/2022/03/12/den-tham-trang-trai-nong-nghiep-thien-nhien/

2. So sánh nông nghiệp thiên nhiên với nông nghiệp hóa chất
https://bachkhoa.name.vn/2023/03/13/so-sanh-nong-nghiep-hoa-chat-voi-nong-nghiep-thien-nhien/

Bài Tham Khảo

[1] Mục vụ ECHO quốc tế
https://echonet.org/our-work/what-we-do/

[2] Natural Farming: Principles, Concepts & Appropriate Techniques in Tropics (Textbook)
https://www.echocommunity.org/resources/f7d4a4b3-6c39-4622-b84d-2a92890ce920

[3] Giật mình, gần 1/2 người xét nghiệm tại Hà Nội nhiễm thuốc trừ sâu trong máu
https://vietnamnet.vn/vn/suc-khoe/giat-minh-gan-1-2-nguoi-xet-nghiem-tai-ha-noi-nhiem-thuoc-tru-sau-trong-mau-466495.html

[4] Ngày càng có nhiều bệnh ung thư ở nông thôn, có phải do ô nhiễm?
https://ngoisao.vn/suc-khoe/cham-soc-suc-khoe/ngay-cang-co-nhieu-benh-ung-thu-o-nong-thon-co-phai-do-o-nhiem-293476.htm

[5] Agroecology (Sinh Thái Học Nông Nghiệp) – Chìa khóa cho sản xuất ứng phó với biến đổi khí hậu?
https://drive.google.com/file/d/16oEAXbd1dTtSbRfYR9pBM5eCCSIDGFax/view?usp=sharing

[6] Zero Budget Natural Farming in India
https://www.fao.org/family-farming/detail/en/c/429762/

[7] Zero-budget natural farming in Andhra Pradesh
https://vikaspedia.in/agriculture/best-practices/sustainable-agriculture/climate-smart-agriculture/zero-budget-natural-farming-in-andhra-pradesh

[8] Chăn nuôi heo CP
https://thitruong.nld.com.vn/doanh-nghiep-doanh-nhan/hang-ngan-nong-dan-doi-doi-nho-mo-hinh-chan-nuoi-heo-tieu-chuan-quoc-te-20181203122151488.htm

[9] Chế độ dinh dưỡng cho heo con hiệu quả
https://vietnamvmc.com/che-do-dinh-duong-cho-heo-con-hieu-qua

[10] Những chất tăng độ đạm trong thức ăn chăn nuôi độc với cơ thể người ra sao?
https://laodong.vn/suc-khoe/nhung-chat-tang-do-dam-trong-thuc-an-chan-nuoi-doc-voi-co-the-nguoi-ra-sao-581831.ldo

[11] Đệm lót sinh học
https://hoinongdankhanhhoa.org.vn/article/khoa-hoc-ky-thuat/quy-trinh-ky-thuat-lam-dem-lot-sinh-hoc-trong-chan-nuoi-heo.html

[12] Nuôi ruồi lính đen làm thức ăn gia súc
https://drive.google.com/file/d/1UsmaodbjTxOL4kVbclCB_kh4Cp_3PnOP/view?usp=sharing

[13] Sản xuất thức ăn cho heo từ trang trại
https://drive.google.com/file/d/1NmAsGFMDPDY2xmSJ624cHDjnZ4W_OZM_/view?usp=sharing

[14] Masanobu Fukuoka – Father of natural farming
https://scienceagri.com/masanobu-fukuoka-father-of-natural-farming/

[15] Farming God’s Way
https://www.farming-gods-way.org/index.html

[16] Bạn có từng tò mò về màu sắc của cá hồi?
https://www.vimexfood.com.vn/en/ban-co-tung-to-mo-ve-mau-sac-cua-ca-hoi-2/

[17] 8 tác dụng của cơm rượu với sức khỏe con người
https://www.thuocdantoc.org/tac-dung-cua-com-ruou.html

[18] Cách làm than hoạt tính từ gáo dừa hiện đại nhất hiện nay
https://activatedcarbon.vn/cach-lam-than-hoat-tinh-tu-gao-dua.htm

[19] Quy trình ứng dụng than sinh học để cải tạo đất nông nghiệp bạc màu
http://www.hcmbiotech.com.vn/vi/news/San-pham/quy-trinh-ung-dung-than-sinh-hoc-de-cai-tao-dat-nong-nghiep-bac-mau-682.html

[20] Các phương pháp lọc nước giếng hiệu quả nhất hiện nay
http://moitruongetm.vn/cac-phuong-phap-loc-nuoc-gieng-hieu-qua-nhat-hien-nay.html

[21] Nuôi ruồi lính đen làm thức ăn gia súc
https://drive.google.com/file/d/1UsmaodbjTxOL4kVbclCB_kh4Cp_3PnOP/view?usp=sharing

[22] Thiên Địch – Sinh Vật Tiêu Diệt Sâu Hại Hiệu Quả Và Bảo Vệ Môi Trường Trong Farmstay
https://defarm.vn/thien-dich/

[23] Nuôi thiên địch, giải pháp quan trọng của nông nghiệp tương lai
https://nongnghiep.vn/nuoi-thien-dich-giai-phap-quan-trong-cua-nong-nghiep-tuong-lai-d285636.html

[24] 4 CÁCH LÀM HỆ THỐNG TƯỚI NƯỚC NHỎ GIỌT ĐƠN GIẢN, TỰ CHẾ
https://lasc.vn/cach-lam-he-thong-tuoi-nuoc-nho-giot/

[25] Đáng báo động: Việt Nam nhập khẩu thuốc trừ sâu nhiều hơn cả xăng
http://nongdan.com.vn/dang-bao-dong-viet-nam-nhap-khau-thuoc-tru-sau-nhieu-hon-ca-xang-10011.html

[26] What is Zero Budget Natural Farming – Advantages & Features
https://www.tractorjunction.com/blog/what-is-zero-budget-natural-farming-advantages-features/

[27] Field Guide of Farming God’s Way
http://www.farming-gods-way.org/Resources/FGW_Field_Guide.pdf

[28] Natural Farming – Wikipedia.org
https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_farming#Masanobu_Fukuoka’s_principles

[29] Thẻ Xanh Cô-vy, Dấu QR, Và Những Lời Tiên Tri Về Thời Kỳ Cuối Của Kinh Thánh
https://bachkhoa.name.vn/2021/10/17/the-xanh-co-vy-dau-qr-va-nhung-loi-tien-tri-ve-thoi-ky-cuoi-cua-kinh-thanh/

[30] ECHO’s introduction of Farming God’s Way
https://assets.echocommunity.org/publication_issue/a3031fd4-8a6b-4dce-acfb-846309a52968/en/tn-71-foundations-for-farming-fff.pdf

[31] Interviewing Brian Oldreive – founder of Farming God’s Way
https://www.sundaymail.co.zw/the-man-behind-pfumvudza