So Sánh Nông Nghiệp Hóa Chất Với Nông Nghiệp Thiên Nhiên
A. Thế Mạnh Của Nông Nghiệp Hóa Chất
Để có thể phát triển và phổ biến nông nghiệp thiên nhiên, ta cần phải hiểu thế mạnh của nhà vô địch hiện nay của ngành nông nghiệp – nông nghiệp hóa chất:
1. Đơn giản dễ làm, qui trình rõ ràng
Nông nghiệp hóa chất giải quyết mọi vấn đề bằng mua hóa chất, nên nó khá đơn giản dễ làm. Như nuôi heo công nghiệp, thức ăn thì mua về, môi trường tệ sức khỏe yếu thì dùng chất kháng sinh, nhiều mỡ thì dùng chất tăng độ đạm, chất thải heo thì dùng hóa chất gì đó xử lý rồi xả ra ngoài (hoặc xả thẳng cho tiết kiệm). Qui trình rõ ràng đơn giản, có vấn đề gì cứ mua đồ về xử lý thôi, chỉ phải tốn tiền.
2. Cho năng suất cao nếu không kể chi phí đầu vào và ô nhiễm độc hại:
Không thể phủ nhận là NNHC cho năng suất cao. Như nuôi heo công nghiệp, từ giống heo, đến thức ăn chăn nuôi, đến hệ thống chuồng trại heo san sát “không quay đầu”… đều được nghiên cứu thiết kế chọn lọc kỹ lưỡng để cho năng suất cao và giải quyết các vấn đề phát sinh bằng hóa chất (thuốc kháng sinh, thuốc diệt cỏ, v.v…). Các thứ khác như sức khỏe của heo, độc hai ô nhiễm môi trường, chất lượng dinh dưỡng hay dư lượng hóa chất trong thịt v.v… tính sau.
3. Cho lợi nhuận tốt nếu có thị trường tiêu thụ với giá ổn định
Nông nghiệp hóa chất rất tốn chi phí đầu vào (phân bón, thuốc trừ sâu, thức ăn gia súc, thuốc các loại v.v…) nhưng có năng suất cao nên chỉ cần có thị trường tiêu thụ với giá ổn định là sẽ có lời. Điều này đúng ở những nước phát triển với sự bao tiêu trợ giá của chính phủ, hay ở những tập đoàn lớn có hệ thống phân phối đủ mạnh để tiêu thụ với giá ổn định. Nhưng nếu không có thị trường ổn định thì làm NNHC có nhiều rủi ro, được mùa mất giá được giá mất mùa nên lợi nhuận thấp có khi lỗ.
4. Được sự hỗ trợ, quảng cáo mạnh mẽ của các tập đoàn, tổ chức lớn
Ngành công nghiệp phân bón, thuốc trừ sâu, thức ăn gia súc, v.v… là những ngành công nghiệp siêu lợi nhuận, và Việt Nam chi cho nhập khẩu thuốc trừ sâu và phân bón gấp 3 lần xăng [xem 25]. Ngành phân bón, thuốc trừ sâu, thức ăn gia súc… không bị rủi ro được mùa mất giá được giá mất mùa như người nông dân vì họ ăn lời trước rồi. Các nhà sản xuất phân bón, thuốc trừ sâu và thức ăn gia súc là những đại gia giàu nhất miền quê [như đại gia phân bón Long Việt], những người làm đại lý, bán hàng cũng rất khá giả. Họ tất nhiên dùng khả năng tài chính, uy tín, ảnh hưởng của mình để quảng cáo tư vấn khuyến khích người nông dân tin ở nông nghiệp hóa chất và dùng sản phẩm của mình.
Giá trị nhập khẩu một số mặt hàng (triệu USD) từ đầu năm đến 15/6/2020. [xem 25]
5. Được tin tưởng theo thói quen và tư duy hiện hữu
Nông nghiệp hóa chất độc canh là một công thức thành công được tin dùng hàng chục năm nay, nhất là ở những nước phát triển. Nó là một thói quen và tư duy hiện hữu, và thực sự có thành công trong điều kiện tốt, như ở những nước với thị trường tiêu thụ ổn định, được chính phủ hỗ trợ bao tiêu, v.v..
Vì các yếu tố đơn giản rõ ràng, qui trình cụ thể, cho năng suất cao, và cũng có thể được lợi nhuận tốt nếu có thị trường tiêu thụ ổn định hay được bao tiêu trợ giá, nông nghiệp hóa chất độc canh là sự lựa chọn tin tưởng theo thói quen và tư duy hiện hữu. Một anh giáo sư một đại học nông nghiệp lớn ở Việt Nam từng nói tôi rằng NNTN sẽ không được phép dạy ở trường đại học vì định hướng nhà nước là hiện đại hóa nông nghiệp. Và chị Khánh từng phải từ chối một kỹ sư tốt nghiệp đại học nông nghiệp vì bạn đó nghĩ làm nông nghiệp chăn nuôi là phải chuồng trại thế này, quy trình chăn nuôi, thức ăn là phải thế này… chứ không chịu học hỏi tư duy cách làm mới.
Tuy vậy, những khuyết điểm của nông nghiệp hóa chất độc canh ngày càng lộ rõ:
1. Chi phí cao, nhất là trong điều kiện giá xăng dầu phân bón ngày một cao như hiện nay
2. Đòi hỏi thị trường tiêu thụ ổn định để không bị được mùa mất giá và được giá mất mùa, trong khi hiện nay thế giới ngày một biến động, khiến sản phẩm nông dân làm ra nhiều nhưng bán không có lời.
3. Sản phẩm nhiều dư lượng hóa chất, đầu độc và gây ô nhiễm môi trường, thuốc trừ sâu nhiễm vào máu [xem 3] và gây ung thư [xem 4].
Do đó, tôi tin nông nghiệp thiên nhiên sẽ càng lúc càng cần thiết và sẽ phát huy được ưu thế của mình
B. Những Đề Xuất Để Giúp Nông Nghiệp Thiên Nhiên Được Phổ Biến Rộng Rãi Hơn
Để trở nên phổ biến hơn , tôi nghĩ nông nghiệp thiên nhiên cần làm một số điều sau đây để được người nông dân dễ tiếp nhận và triển khai hơn
1. Cần tập trung vào những gì cần làm, chứ không phải những gì không làm
Nhiều nhà thực hành nông nghiệp thiên nhiên, như Masanobu Fukuoka, hay mô tả nông nghiệp thiên nhiên bằng những gì không làm như: không cày đất, không bón phân, không thuốc trừ sâu, không làm cỏ, không tỉa cành [xem 28] v,v… Điều này dẫn đến cái nhìn sai của người chưa biết vì không làm gì thì sao có ăn. Thực sự thì nông nghiệp thiên nhiên làm rất nhiều thứ, chỉ là không làm hóa chất độc canh như nông nghiệp hiện đại. Vậy nên khi nói về nông nghiệp thiên nhiên, ta đừng nói những gì không làm, mà hãy tập trung vào những gì sẽ làm: như tận dụng mọi thứ sẵn có trong thiên nhiên, tái chế tối đa phế phẩm nông nghiệp, tự cung tối đa, chi phí tối thiểu, thiết kế hệ sinh thái nông trại tối ưu cho cây trồng vật nuôi, ủ mùn, tự chế thuốc trừ sâu trị bệnh từ cây cỏ, thu hút côn trùng thiên địch, luân canh, v.v…
2. Cần nhấn mạnh rằng năng suất cao không đồng nghĩa với lợi nhuận nhiều và cuộc sống tốt
Đồng ý nông nghiệp hóa chất độc canh có năng suất cao, nhưng nó cũng có chi phí cao và độc hại cho con người và môi trường. Vì vậy, nếu không có thị trường tiêu thụ giá cả ổn định thì người nông dân được mùa mất giá cũng không có lợi nhuận (chỉ có ngành phân bón thuốc trừ sâu là luôn lời). Theo báo cáo về “nông nghiệp thiên nhiên không chi phí” ở bang Andra Pradesh Ấn Độ [xem 7] thì tùy loại cây trồng, trên 4000m2, nông nghiệp thiên nhiên cho năng suất chỉ thua nông nghiệp hóa chất độc canh từ 0.3-0.7 tấn, nhưng có lợi nhuận hơn từ 2.68-11 triệu VND vì chi phí thấp hơn, mà lại không có hại cho môi trường sức khỏe người nông dân, và còn có thể bán giá cao vì sản phẩm sạch chất lượng nếu tiếp thị được. Vậy nên cần nhắc nhở người nông dân suy nghĩ đến lợi nhuận, sức khỏe và sự bền vững tránh rủi ro để đến với NNTN.
3. Cần có những mô hình, công thức cụ thể rõ ràng để nuôi trồng theo NNTN
Hiện nay, một số tổ chức nông nghiệp thiên nhiên như mục vụ ECHO xuất bản rất nhiều các tài liệu kỹ thuật, nhưng chúng rời rạc nên một người không đủ trình độ khó có thể chọn ra bộ kỹ thuật cần thiết để trồng cây gì hay nuôi con gì theo nông nghiệp thiên nhiên. Để người nông dân có thể áp dụng đại trà, ta cần tổng hợp các kỹ thuật cần thiết thành một mô hình công thức cụ thể rõ ràng để người nông dân có thể canh theo mà làm. Sách “Nông Nghiệp Thiên Nhiên” của chị Khánh với Hệ Thống Canh Tác Lúa Cải Tiến SRI, cách nuôi heo, nuôi gà theo NNTN là một ví dụ tốt. Công thức trồng lúa “Nông Nghiệp Thiên Nhiên Không Ngân Sách” của Ấn Độ với 4 nguyên tắc [xem 25], hay trồng bắp luân canh cây họ đậu “Làm Nông Theo Chúa” với 14 bước [xem 26] cũng là những công thức tốt.
4. Cần một qui trình để từng bước chuyển sang nông nghiệp thiên nhiên
Hiện nay, nhiều khi việc kêu gọi thực hiện nông nghiệp thiên nhiên thiếu sự chuyển đổi từng bước, giống như phải xây dựng lại trang trại từ đầu. Điều này khiến người nông dân ngần ngại vì chi phí và rủi ro quá lớn. Thực ra không cần phải vậy. Việc chuyển đổi sang NNTN có thể đi từng bước từ nhỏ đến lớn, từ đơn giản đến phức tạp. Khi được Chúa mặc khải về tư duy Làm Nông Theo Chúa, Brian Oldreive không ngay lập tức áp dụng cho cả nông trại 1000 mẫu (hecta) của mình. Ông thử trước với 2 mẫu, thấy hiệu quả, rồi mở rộng ra 50 mẫu, rồi 100 mẫu, 200 mẫu, 500 mẫu và toàn nông trại 1000 mẫu. Sau đó ông mua các nông trại xung quanh và mở rộng ra tới 3500 mẫu. Tất cả chỉ bắt đầu với 2 mẫu. Bây giờ ông kêu gọi người nông dân hãy bắt đầu áp dụng Làm Nông Theo Chúa chỉ với mảnh đất 39m x 16m, chỉ 1/16 mẫu [xem 31]. Hãy khuyến khích người nông dân thử nghiệm áp dụng kỹ thuật nông nghiệp thiên nhiên chỉ với 1 mảnh đất nhỏ, thậm chí chỉ cần khu vườn thực nghiệm 6m x 6m [xem 30], hay mảnh đất 39m x 16m [xem 31], một khu chuồng heo / chuồng gà, v.v… Qui mô nhỏ vậy sẽ giúp họ tránh rủi ro, sẵn sàng thực nghiệm và chuẩn hóa kỹ thuật. Sau khi thấy kết quả rồi, họ có thể mở rộng ra gấp đôi, gấp tư, rồi hết đất của mình, và giới thiệu ra xung quanh (hay mua lại các trang trại xung quanh như Brian Oldreive).
5. Cần có nhiều nông trại mẫu để chứng tỏ hiệu quả thực tế và mở nhiều khóa huấn luyện
Nông nghiệp thiên nhiên vẫn còn rất mới lạ với phần đông người nông dân. Nó đi ngược lại với các tư duy thói quen hiện hữu cùng ngành công nghiệp phân bón, thuốc trừ sâu, thức ăn gia súc trị giá hàng tỷ đô với hệ thống quảng cáo tiếp thị hết sức mạnh mẽ. Một số tổ chức NNTN như ECHO không có cái uy thành đạt như những đại gia nông nghiệp, mang tính phi lợi nhuận nên người nông dân nghi ngờ khả năng sinh lời. Vậy nên để có được sự tin tưởng, NNTN cần chứng tỏ hiệu quả thực tế của mình bằng nông trại mẫu có hiệu quả kinh tế để cho thấy NNTN thực sự giảm chi phí và cho lợi nhuận cạnh tranh với nông nghiệp hóa chất độc canh. Sau khi có bằng chứng thực tế rồi, những nông trại này có thể tổ chức các buổi tham quan và các khóa huấn luyện để chia sẻ cho mọi người kỹ thuật của mình.
Câu chuyện của Brian Oldreive [xem 31] là một con đường mẫu để phổ biến nông nghiệp thiên nhiên. Từ 2 mẫu thử nghiệm ban đầu ông đã từ từ áp dụng cho 50 mẫu, 100 mẫu… rồi hết 1000 mẫu trang trại mình. Với thành công và lợi nhuận từ NNTN, ông mua lại những trang trại nông nghiệp hóa chất đang thua lỗ xung quanh và mở rộng ra 3500 mẫu. Khi những người làm NNTN có thể triển khai NNTN cách hiệu quả đem lại lợi nhuận cao trong trang trại mình, và mua lại cái trang trại NNHC xung quanh để mở rộng qui mô sản xuất, thì NNTN sẽ tự nhiên được mọi người chú ý học theo và trở thành xu thế mới trong nông nghiệp.
Bài Tham Khảo
[1] Mục vụ ECHO quốc tế
https://echonet.org/our-work/what-we-do/
[2] Natural Farming: Principles, Concepts & Appropriate Techniques in Tropics (Textbook)
https://www.echocommunity.org/resources/f7d4a4b3-6c39-4622-b84d-2a92890ce920
[3] Giật mình, gần 1/2 người xét nghiệm tại Hà Nội nhiễm thuốc trừ sâu trong máu
https://vietnamnet.vn/vn/suc-khoe/giat-minh-gan-1-2-nguoi-xet-nghiem-tai-ha-noi-nhiem-thuoc-tru-sau-trong-mau-466495.html
[4] Ngày càng có nhiều bệnh ung thư ở nông thôn, có phải do ô nhiễm?
https://ngoisao.vn/suc-khoe/cham-soc-suc-khoe/ngay-cang-co-nhieu-benh-ung-thu-o-nong-thon-co-phai-do-o-nhiem-293476.htm
[5] Agroecology (Sinh Thái Học Nông Nghiệp) – Chìa khóa cho sản xuất ứng phó với biến đổi khí hậu?
https://drive.google.com/file/d/16oEAXbd1dTtSbRfYR9pBM5eCCSIDGFax/view?usp=sharing
[6] Zero Budget Natural Farming in India
https://www.fao.org/family-farming/detail/en/c/429762/
[7] Zero-budget natural farming in Andhra Pradesh
https://vikaspedia.in/agriculture/best-practices/sustainable-agriculture/climate-smart-agriculture/zero-budget-natural-farming-in-andhra-pradesh
[8] Chăn nuôi heo CP
https://thitruong.nld.com.vn/doanh-nghiep-doanh-nhan/hang-ngan-nong-dan-doi-doi-nho-mo-hinh-chan-nuoi-heo-tieu-chuan-quoc-te-20181203122151488.htm
[9] Chế độ dinh dưỡng cho heo con hiệu quả
https://vietnamvmc.com/che-do-dinh-duong-cho-heo-con-hieu-qua
[10] Những chất tăng độ đạm trong thức ăn chăn nuôi độc với cơ thể người ra sao?
https://laodong.vn/suc-khoe/nhung-chat-tang-do-dam-trong-thuc-an-chan-nuoi-doc-voi-co-the-nguoi-ra-sao-581831.ldo
[11] Đệm lót sinh học
https://hoinongdankhanhhoa.org.vn/article/khoa-hoc-ky-thuat/quy-trinh-ky-thuat-lam-dem-lot-sinh-hoc-trong-chan-nuoi-heo.html
[12] Nuôi ruồi lính đen làm thức ăn gia súc
https://drive.google.com/file/d/1UsmaodbjTxOL4kVbclCB_kh4Cp_3PnOP/view?usp=sharing
[13] Sản xuất thức ăn cho heo từ trang trại
https://drive.google.com/file/d/1NmAsGFMDPDY2xmSJ624cHDjnZ4W_OZM_/view?usp=sharing
[14] Masanobu Fukuoka – Father of natural farming
https://scienceagri.com/masanobu-fukuoka-father-of-natural-farming/
[15] Farming God’s Way
https://www.farming-gods-way.org/index.html
[16] Bạn có từng tò mò về màu sắc của cá hồi?
https://www.vimexfood.com.vn/en/ban-co-tung-to-mo-ve-mau-sac-cua-ca-hoi-2/
[17] 8 tác dụng của cơm rượu với sức khỏe con người
https://www.thuocdantoc.org/tac-dung-cua-com-ruou.html
[18] Cách làm than hoạt tính từ gáo dừa hiện đại nhất hiện nay
https://activatedcarbon.vn/cach-lam-than-hoat-tinh-tu-gao-dua.htm
[19] Quy trình ứng dụng than sinh học để cải tạo đất nông nghiệp bạc màu
http://www.hcmbiotech.com.vn/vi/news/San-pham/quy-trinh-ung-dung-than-sinh-hoc-de-cai-tao-dat-nong-nghiep-bac-mau-682.html
[20] Các phương pháp lọc nước giếng hiệu quả nhất hiện nay
http://moitruongetm.vn/cac-phuong-phap-loc-nuoc-gieng-hieu-qua-nhat-hien-nay.html
[21] Nuôi ruồi lính đen làm thức ăn gia súc
https://drive.google.com/file/d/1UsmaodbjTxOL4kVbclCB_kh4Cp_3PnOP/view?usp=sharing
[22] Thiên Địch – Sinh Vật Tiêu Diệt Sâu Hại Hiệu Quả Và Bảo Vệ Môi Trường Trong Farmstay
https://defarm.vn/thien-dich/
[23] Nuôi thiên địch, giải pháp quan trọng của nông nghiệp tương lai
https://nongnghiep.vn/nuoi-thien-dich-giai-phap-quan-trong-cua-nong-nghiep-tuong-lai-d285636.html
[24] 4 CÁCH LÀM HỆ THỐNG TƯỚI NƯỚC NHỎ GIỌT ĐƠN GIẢN, TỰ CHẾ
https://lasc.vn/cach-lam-he-thong-tuoi-nuoc-nho-giot/
[25] Đáng báo động: Việt Nam nhập khẩu thuốc trừ sâu nhiều hơn cả xăng
http://nongdan.com.vn/dang-bao-dong-viet-nam-nhap-khau-thuoc-tru-sau-nhieu-hon-ca-xang-10011.html
[26] What is Zero Budget Natural Farming – Advantages & Features
https://www.tractorjunction.com/blog/what-is-zero-budget-natural-farming-advantages-features/
[27] Field Guide of Farming God’s Way
http://www.farming-gods-way.org/Resources/FGW_Field_Guide.pdf
[28] Natural Farming – Wikipedia.org
https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_farming#Masanobu_Fukuoka’s_principles
[29] Thẻ Xanh Cô-vy, Dấu QR, Và Những Lời Tiên Tri Về Thời Kỳ Cuối Của Kinh Thánh
https://bachkhoa.name.vn/2021/10/17/the-xanh-co-vy-dau-qr-va-nhung-loi-tien-tri-ve-thoi-ky-cuoi-cua-kinh-thanh/
[30] ECHO’s introduction of Farming God’s Way
https://assets.echocommunity.org/publication_issue/a3031fd4-8a6b-4dce-acfb-846309a52968/en/tn-71-foundations-for-farming-fff.pdf
[31] Interviewing Brian Oldreive – founder of Farming God’s Way
https://www.sundaymail.co.zw/the-man-behind-pfumvudza