Thomas Cranmer: Người Vận Động Hành Lang Cho Tin Lành
Thomas Cranmer trên dàn lửa
Năm trăm năm trước, lập trường dũng cảm của Martin Luther đã châm ngòi cho cuộc Cải Chánh Tin Lành, nhưng ông không hề đơn độc. Cuộc Cải Chánh là một phong trào của nhiều người anh hùng, dù vô danh hay nổi tiếng, đã biến đổi lịch sử. Trong số họ là Thomas Cranmer, người đã giải phóng nước Anh khỏi Giáo Hội Trung Cổ và khai sinh Giáo Hội Anh.
Khi Vua Henry VIII đang nằm hấp hối trên giường bệnh, ông muốn một người đến nắm lấy tay mình. Đáng kinh ngạc thay, đó lại là một người chủ chốt của cuộc Cải Chánh Tin Lành.
Thomas Cranmer đã giúp dẫn dắt cuộc Cải Chánh Tin Lành tại Anh, nhưng ông là một anh hùng khác với Luther, Calvin, và các nhà Cải Chánh khác. Ông không viết bất kỳ cuốn sách thần học lớn hay quản lý một giáo đoàn tầm cỡ nào.Trên thực tế, Cranmer đã không tiếp nhận những lẽ thật cốt lõi của cuộc Cải Chánh cho đến lúc gần cuối đời. Nhưng trong những năm Cải Chánh Tin Lành, ông đã định hình thần học nước Anh có lẽ hơn bất kỳ ai từng sống.
I. Hạt Giống Của Sự Tách Rời
Sinh năm 1489 tại một ngôi làng nhỏ tên là Aslockton, Thomas Cranmer đã lớn lên gần khu rừng Sherwood, chính là nơi Robin Hood đã ẩn náu ba thế kỷ trước. Ông là một người học chậm, mất tới tám năm để hoàn thành chương trình cử nhân bốn năm của đại học Cambridge. Nhưng ông kiên trì trong việc học, hoàn thành bằng thạc sĩ, được thụ phong chức vụ, và được đại học Cambridge bầu chọn làm viện sĩ. Ông nổi tiếng về việc thúc giục những sinh viên của mình hãy tự mình trực tiếp tìm hiểu và nghiên cứu Kinh Thánh.
Trong khi Cranmer đang bình yên phục vụ trong các ủy ban hàn lâm thì nước Anh lại đang đầy biến động. Vua Henry VIII muốn hủy bỏ cuộc hôn nhân của mình với hoàng hậu Catherine xứ Aragon. Qua một chuỗi những cơ duyên kỳ lạ, Cranmer đã đề xuất với một số cố vấn của vua Henry rằng vua nước Anh suy cho cùng không phải phục tùng thẩm quyền tối cao của Giáo Hoàng (là điều khiến nhà vua rất vui mừng). Vậy là lời khuyên của Cranmer đã vô tình gieo một hạt giống làm tách rời Giáo Hội Anh ra khỏi Giáo Hội Trung Cổ.
II. Nhà Chính Trị Cải Chánh
Cranmer đã đánh đổi giáo lý của Giáo Hội Trung Cổ lấy giáo lý Cải Chánh vào cuối đời, một biến đổi phản ánh sự biến động và chia rẽ của cuộc Cải Chánh tại Anh. Khi còn là một sinh viên ở Cambridge, ông đọc Martin Luther cách hoài nghi, nhưng bắt đầu mở lòng với suy nghĩ Cải Chánh sau khi kết bạn với Simon Grynaeus và Andreas Osiander. Cuối cùng, ông đã từ bỏ giáo lý biến bản thể (thuyết bánh và rượu trong tiệc thánh thực sự biến thành mình và huyết của Chúa Giê-xu) sau những cuộc trò chuyện với người bạn Nicholas Ridley. Cranmer sau đó đã làm rõ những cải cách về nghi lễ giáo hội của mình qua các cuộc trò chuyện với nhà Cải Chánh Peter Martyr người Ý và Martin Bucer người Đức.
Thần học của Cranmer thay đổi quá nhanh với người Anh theo Giáo Hội Trung Cổ, nhưng lại quá chậm với người theo tư tưởng Cải Chánh. Với một số người (cả ngày nay), các cải cách của Cranmer có vẻ có quá nhiều động cơ cá nhân và chính trị. Nhưng ông không có điều kiện để phân tích các niềm tin trừu tượng giữa giới học thuật không vướng bận lợi ích. Thần học của ông hình thành trong một lò lửa đầy biến động chính trị và tôn giáo.
III. Cha Đẻ Của Giáo Hội Anh
Những thành tựu mục vụ vĩ đại nhất của Cranmer đến dưới thời vua Edward VI, khi ông viết lại các nghi thức thờ phượng chung, các bài diễn giảng, những lời cầu nguyện cá nhân, và các tín điều. Những bài viết này đã định hình nên khuôn khổ giáo lý và đời sống tin kính cá nhân mà sau này phát triển thành Giáo Hội Anh (Anglican Church). Chúng là điều mà ông được nhớ đến nhiều nhất.
Cranmer muốn tất cả tín hữu trong các hội thánh ở Anh đều tiếp nhận giáo lý xưng công bình duy bởi đức tin. Ông viết:
“Mệnh đề này – rằng chúng ta được xưng công bình chỉ bởi đức tin, được ban cho nhưng không, và không phải bởi việc làm – được nói ra nhằm bác bỏ hoàn toàn mọi công trạng từ những việc lành của ta, bởi chúng không đủ để ta xứng đáng được xưng là công bình trước Đức Chúa Trời. Và qua đó, nó bày tỏ một cách rõ ràng nhất sự yếu đuối của con người và sự nhân từ của Đức Chúa Trời, sự bất toàn của những việc chúng ta làm, và ân điển dư dật nhất của Chúa Cứu Thế Giê-xu của chúng ta; rồi qua đó quy toàn bộ công trạng và sự xứng đáng được xưng công bình của chúng ta duy nhất cho Đấng Christ và sự đổ huyết vô cùng quý giá của Ngài.” (sách “Các Tác Phẩm Của Thomas Cranmer”, trang 131)
IV. Sự Tử Đạo Của Thomas Cranmer
Khi nữ hoàng theo Giáo Hội Trung Cổ là Mary I (còn gọi là Mary Máu Me – Bloody Mary) lên nắm quyền, niềm tin Cải Chánh của Cranmer đã khiến ông phải trả giá bằng chính mạng sống mình. Trong suốt ba năm đầy đau đớn, ông bị cầm tù, cô lập, làm nhục, thẩm vấn, và tra tấn. Ông buộc phải chứng kiến các bạn mình là Nicholas Ridley và Hugh Latimer bị thiêu sống.
Về sau, Cranmer đã suýt gục ngã và chối bỏ đức tin của mình khi ký vào văn bản rút lại lời tuyên xưng đức tin Cải Chánh của mình. Nhưng tại chính buổi hành quyết của mình, vị chính khách thường ngày do dự và trầm lặng này đã thể hiện một đức tin vô cùng mạnh mẽ nơi Đấng Christ trong khi bị thiêu sống trên dàn lửa. Sách Về Những Người Tử Đạo của Foxe kể [xem 2]:
Sự tử đạo của Thomas Cranmer
“(Dẫu Cranmer đã ký vào văn bản rút lại lời tuyên xưng đức tin Cải Chánh của mình) Sự trả thù của nữ hoàng chỉ có thể thỏa mãn với máu của ông. Và vì vậy, bà đã ra lệnh cho tiến sĩ Pole yêu cầu chuẩn bị một bài để giảng vào ngày 21/3, ngay trước ngày tử hình Cranmer, tại nhà thờ Thánh Mary ở Oxford. Tiến sĩ Pole đã đến thăm ông hôm trước, và bị thuyết phục để tin rằng ông sẽ công khai bày tỏ quan điểm của mình và xác nhận các tín điều (theo Giáo Hội Trung Cổ) mà ông đã ký nhận. Khoảng chín giờ sáng vào ngày hiến tế, các ủy viên của nữ hoàng, cùng các quan tòa, đã áp giải con người hiền hòa nhưng bất hạnh ấy đến nhà thờ Thánh Mary. Bộ trang phục rách rưới bẩn thỉu của ông, chính bộ đồ họ mặc cho ông sau khi bị hạ nhục, đã khơi dậy lòng thương xót của dân chúng. Trong nhà thờ, ông thấy một bục gỗ tồi tàn đối diện với bục giảng. Khi được đưa lên đó, ông quay mặt đi và cầu nguyện tha thiết với Chúa.
Rồi ông đứng lên, nói rằng trước khi chết, mình ao ước được ban cho họ vài lời khuyên tin kính, hầu cho Đức Chúa Trời được vinh hiển và chính họ được gây dựng. Sau đó, ông giảng giải về sự nguy hiểm của lòng yêu thế gian, bổn phận vâng phục các bậc quân vương, tình yêu thương lẫn nhau, và người giàu có cần giúp đỡ những người nghèo khó thiếu thốn. Ông trích dẫn ba câu Kinh Thánh trong sách Gia-cơ chương năm, rồi tiếp tục: “Những người giàu có hãy suy ngẫm thật kỹ ba câu này: vì nếu họ cần có cơ hội để bày tỏ lòng nhân từ, thì đó chính là lúc này đây, khi người nghèo thì quá đông, mà lương thực lại quá đắt đỏ.”
“Và giờ đây, tôi đã đi đến điểm cuối cùng của cuộc đời mình, nơi định đoạt toàn bộ cuộc đời đã qua và cuộc sống đời đời sẽ tới của tôi. Hoặc là tôi sẽ được sống với Đấng Christ, Cứu Chúa của mình, trong niềm vui đời đời. Hoặc là tôi sẽ phải chịu đau đớn đời đời cùng với những kẻ gian ác trong hỏa ngục. Và giờ tôi đang thấy trước mắt mình, hoặc là thiên đàng đã sẵn sàng để tiếp nhận tôi, hoặc là hỏa ngục đang chực chờ để nuốt chửng tôi. Do đó, tôi sẽ tuyên xưng cho mọi người biết đức tin chân thật của tôi, tôi tin như thế nào, mà không hề có chút giấu giếm gì: Vì giờ đây không còn thời gian để ngụy tạo, bất kể trước đây tôi có nói hay viết điều gì.”
“Trước hết, tôi tin ở Đức Chúa Trời là Cha Toàn Năng, Đấng dựng nên trời và đất, v.v… Và tôi tin mọi tín điều của đức tin Cơ Đốc, mọi lời và mọi câu dạy bởi Cứu Chúa Giê-xu Christ của chúng ta, bởi các sứ đồ và các nhà tiên tri của Ngài, trong Cựu Ước và Tân Ước.
“Và giờ tôi nói đến điều lớn nhất đã làm lương tâm tôi vô cùng cắn rứt, hơn bất cứ điều gì tôi từng làm hoặc từng nói trong suốt cuộc đời mình. Đó là việc công bố một bài viết đi ngược lại với lẽ thật, mà giờ đây, tại đây, tôi xin chối bỏ và khước từ chúng, vì những điều được viết bởi tay tôi là trái ngược với lẽ thật mà tôi đã nghĩ trong lòng. Chúng được viết ra vì sợ hãi cái chết, cũng như để cứu mạng sống mình nếu có thể. Và vậy nên tất cả những văn bản hoặc giấy tờ mà tôi đã viết hoặc ký bằng tay mình kể từ khi tôi bị hạ nhục đều không đúng sự thật. Và bởi vì bàn tay tôi đã phạm tội, viết ra những điều trái với lòng mình, nên bàn tay tôi sẽ phải chịu phạt trước tiên. Vậy nên khi tôi bước vào đống lửa, nó sẽ bị thiêu rụi đầu tiên.
“Còn về giáo hoàng, tôi chối bỏ ông ta, cùng với tất cả những giáo lý sai trật của ông. Tôi coi ông ta như là kẻ thù của Đấng Christ, là Kẻ Đối Kháng Đấng Christ (Antichrist)”
Khi lời tuyên bố bất ngờ này vừa dứt, sự kinh ngạc và phẫn nộ hiện rõ khắp nơi trong nhà thờ. Những người của Giáo Hội Trung Cổ đã hoàn toàn thất bại, mục tiêu của họ đã không thành. Cranmer, giống như Sam-sôn, trước khi chết đã giáng một đòn tàn phá lên kẻ thù mình còn vĩ đại hơn nhiều so với lúc còn sống.
Cranmer muốn tiếp tục vạch trần những giáo lý sai trật của giáo hoàng, nhưng tiếng la ó của những kẻ thờ thần tượng đã át đi tiếng nói của ông, và người giảng đạo đã ra lệnh “hãy giải kẻ tà giáo đi!”. Mệnh lệnh tàn bạo đó lập tức được thực thi, và con chiên chuẩn bị chịu khổ hình đã bị lôi xềnh xệch ra khỏi bục để đưa đến nơi hành quyết, bị lăng mạ liên tục dọc đường bởi những lời chửi rủa và chế nhạo của những thầy dòng và tu sĩ băng hoại.
Với tâm trí hướng về một mục tiêu cao cả hơn nhiều so với những lời đe dọa trống rỗng của loài người, ông đi đến nơi đã nhuốm máu của Ridley và Latimer. Tại đó, ông quỳ xuống cầu nguyện sốt sắng một lúc, rồi đứng lên cởi bỏ y phục và chuẩn bị cho ngọn lửa. Hai tu sĩ từng tham gia vào việc thuyết phục ông lìa bỏ đức tin, nay lại cố gắng lôi kéo ông khỏi lẽ thật một lần nữa. Nhưng ông vẫn kiên trung không rúng động với những gì mình vừa tuyên xưng và công khai giảng dạy. Người ta mang đến một sợi xích để trói ông vào cọc. Sau khi đã quấn chặt ông, họ châm lửa vào củi, và chẳng mấy chốc lửa bắt đầu bùng lên.
Đó là lúc khí tiết vinh quang của vị thánh tử đạo đã được bày tỏ. Chính lúc đó, ông vươn cánh tay phải của mình ra, giữ nó không nao núng trong lửa cho đến khi nó bị thiêu thành tro bụi, trước cả khi thân thể bị tổn hại, và liên tục kêu lên: “Bàn tay phải không xứng đáng này.” (vì nó đã ký bản rút bỏ đức tin Tin Lành mà quay lại với tín lý của Giáo Hội Trung Cổ)
Thân thể ông chịu đựng sự thiêu đốt với một sự kiên định đến nỗi ông dường như bất động tựa như chính cái cọc mà mình bị trói vào. Mắt ông ngước lên trời, và liên tục lặp lại câu “bàn tay phải không xứng đáng này” cho đến khi không thể thốt lên được nữa; và thường dùng những lời của Ê-tiên: “Lạy Chúa là Đức Chúa Giê-xu, xin tiếp lấy linh hồn con” (Công Vụ 7:59) trong ngọn lửa rực cháy. Và rồi ông đã trút linh hồn mình.
V. Kẻ Trộm Trên Ngai Vàng
Nhưng khoảnh khắc minh họa rõ nhất cho di sản trường tồn của Cranmer không phải là ngày ông tử đạo, mà là một ngày trước đó chín năm, khi ông đứng bên giường bệnh của Vua Henry VIII. Vào ngày 27 tháng 1 năm 1547, Vua Henry đang hấp hối. Một người hầu cận hỏi ông muốn ai có mặt bên giường bệnh của mình. Nhà vua đã yêu cầu Thomas.
Khi Cranmer đến nơi, Vua Henry đã không còn nói được nữa. Sách Về Những Người Tử Đạo của Foxe trang 748 đã kể lại câu chuyện này:
“Rồi vị tổng giám mục đã khuyên nài nhà vua hãy đặt sự tin cậy (được cứu rỗi) của mình nơi Đấng Christ, và kêu cầu sự thương xót của Ngài. Ông mong muốn dù nhà vua không thể nói được, nhưng vẫn hãy đưa ra một dấu hiệu nào đó bằng mắt hoặc bằng tay, rằng vua tin cậy nơi Chúa Giê-xu. Và nhà vua, đang nắm lấy tay ông, đã siết chặt tay ông hết sức có thể.”
Khung cảnh này là một điểm nhấn ngọt ngào cho tình bạn quan trọng nhất trong cuộc Cải Chánh Tin Lành tại Anh. Bất luận Vua Henry đã tin điều gì khi ông siết chặt tay Cranmer vào ngày đó, Đức Chúa Trời đã dùng mối thâm giao giữa họ để giải phóng nước Anh ra khỏi Giáo Hội Trung Cổ, và để phục hồi một Tin Lành chân thật duy nhất.
Richard Huynh (bachkhoa.name.vn)
Dịch và tổng hợp từ các bài tham khảo
Bài Tham Khảo
[1] Thomas Cranmer – The Gospel Lobbyist
[2] Reformation Day – Archbishop Thomas Cranmer Burns His Hand