William Tyndale – Người Dịch Kinh Thánh Ngoài Vòng Pháp Luật
Năm trăm năm trước, lập trường dũng cảm của Martin Luther đã làm bùng nổ cuộc Cải Chánh Tin Lành, nhưng ông không hề đơn độc. Cuộc Cải Chánh là một phong trào của nhiều người anh hùng, dù vô danh hay nổi tiếng, đã biến đổi lịch sử [Xem 1]. Và một trong số họ là William Tyndale, người đã hiến dâng cả mạng sống mình đã dịch bản gốc Kinh Thánh từ tiếng Hy Lạp sang tiếng Anh, giúp thổi bùng ngọn lửa Cải Chánh ở Anh rồi từ đó lan ra cả thế giới. “Không có Tyndale thì không có Shakespheare”, quyển Kinh Thánh đó đã làm nên tiếng Anh hiện đại, và tiếng Anh hiện đại là ngôn ngữ quốc tể của thế giới hiện đại chúng ta ngày nay. [Xem 2]
Vào đầu thập niên 1530, một thương gia người Anh tên là Stephen Vaughan đã được ủy thác đi tìm William Tyndale và thông báo cho ông rằng Vua Henry VIII muốn ông trở về từ nơi ẩn náu ở Châu Âu Lục Địa. Trong một lá thư ngày 19/06/1531, Vaughan đã viết về Tyndale (1494-1536) bằng những lời giản dị sau: “Tôi thấy ông ấy luôn chỉ hát một nốt nhạc.”
Nốt nhạc duy nhất đó là: Liệu nhà vua nước Anh có chính thức cho phép một bản Kinh Thánh tiếng phổ thông cho tất cả thần dân Anh của ngài không? Nếu không, Tyndale sẽ không trở về. Nếu có, ông sẽ tự nộp mình cho nhà vua và không bao giờ viết thêm một quyển sách nào nữa.
Nhà vua đã từ chối. Và Tyndale không bao giờ quay trở về quê hương mình nữa. Thay vào đó, nếu nhà vua và Giáo Hội Trung Cổ không cung cấp một bản Kinh Thánh tiếng Anh cho người dân Anh đọc, thì Tyndale sẽ làm điều đó, ngay cả khi ông phải đánh đổi cả mạng sống mình. Và thực sự ông đã đánh đổi chính mạng sống mình.
I. Những Cậu Bé Cày Ruộng Sẽ Biết Kinh Thánh
Vào năm 1522, khi Tyndale 28 tuổi, ông đang làm gia sư tại nhà của John Walsh ở hạt Gloucestershire, nước Anh, và dành phần lớn thời gian để nghiên cứu bản Tân Ước tiếng Hy Lạp của Erasmus, quyển Kinh Thánh chỉ mới được in trước đó sáu năm, vào năm 1516.
Khi Tyndale nhìn thấy rõ hơn các lẽ thật của cuộc Cải Chánh Tin Lành trong bản Tân Ước tiếng Hy Lạp, ông càng lúc càng khiến mình trở nên đáng nghi với gia đình John Walsh theo Giáo Hội Trung Cổ. John Foxe (người viết “Sách Về Những Người Tử Đạo”) kể cho chúng ta rằng, ngày nọ, một học giả Giáo Hội Trung Cổ đã tức giận nói trong bữa ăn tối với Tyndale: “Thà chúng ta không có luật pháp của Đức Chúa Trời còn hơn là không có luật pháp của giáo hoàng.”
Đáp lại, Tyndale đã nói lên câu nói bất hủ của mình: “Tôi không tuân theo Giáo Hoàng và mọi luật lệ của ông ta. . . . Nếu Đức Chúa Trời gìn giữ mạng sống tôi trong nhiều năm tới, tôi sẽ khiến một cậu bé cày ruộng còn biết nhiều về Kinh Thánh hơn cả ông.”
II. Điểm Cao Trào Của Nốt Nhạc Duy Nhất
Bốn năm sau, Tyndale đã hoàn thành bản dịch Tân Ước từ tiếng Hy Lạp sang tiếng Anh tại thành Worms nước Đức (là nơi Martin Luther tuyên bố câu nói bất hủ “Trừ khi tôi được thuyết phục bởi lời chứng của Kinh Thánh hay lý lẽ rõ ràng (vì tôi không tin vào Giáo Hoàng hay hội đồng giáo hội, vì ai cũng biết rằng họ hay sai và mâu thuẫn với chính mình), tôi bị ràng buộc bởi các câu Kinh Thánh mà tôi đã trích và lương tâm của tôi bị bắt giữ bởi Lời Chúa. Tôi không thể và sẽ không rút bỏ điều gì, vì thật chẳng an toàn hay phải đạo khi làm trái lương tâm. Xin Chúa giúp tôi. Amen.” [xem 3]). Ông bắt đầu bí mật tuồn nó vào nước Anh trong những kiện vải. Đến tháng 10 năm 1526, Giám mục Tunstall đã cấm cuốn sách này ở London, nhưng số lượng in đã lên tới ít nhất ba ngàn bản. Và những cuốn sách này đang đến tay người dân. Trong suốt tám năm sau đó, năm bản in lậu cũng đã được phát hành.
Vào năm 1534, Tyndale đã xuất bản một bản hiệu đính sách Tân Ước; trong thời gian đó ông học tiếng Hê-bơ-rơ, có lẽ là ở Đức, và nó giúp ông hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa Cựu Ước và Tân Ước. Người viết tiểu sử ông, David Daniell, gọi bản Tân Ước năm 1534 này là “vinh quang của công trình cả đời ông” (sách “William Tyndale”, trang 316). Nếu Tyndale “chỉ luôn hát một nốt nhạc,” thì đây chính là nốt cao trào trong bài ca cuộc đời ông — một bản Tân Ước bằng tiếng Anh hoàn thiện và trau chuốt.
Lần đầu tiên trong lịch sử, sách Kinh Thánh Tân Ước từ tiếng Hy Lạp được dịch sang tiếng Anh. Trước khi chết vì đức tin năm 1536, Tyndale đã tiếp tục dịch sang tiếng Anh phổ thông cách rõ ràng không chỉ các sách Tân Ước mà cả bộ Ngũ Kinh (từ Sáng Thế Ký tới Phục Truyền), từ sách Giô-suê đến sách 2 Sử Ký, và sách Giô-na. Chúng đã trở thành nền tảng cho bản Kinh Thánh Vĩ Đại (Great Bible) do Miles Coverdale phát hành ở Anh năm 1539, và là nền tảng cho bản Kinh Thánh Geneva (Geneva Bible) xuất bản năm 1557 – “quyển Kinh Thánh quốc dân,” với hơn một triệu bản được bán ra từ năm 1560 đến 1640.
III. Dịch Kinh Thánh, Bày Tỏ Lẽ Thật Tin Lành
Điều gì đã thúc đẩy Tyndale chỉ hát một nốt nhạc duy nhất suốt cả cuộc đời mình? Đó là niềm tin xác quyết vững như bàn thạch rằng tất cả nhân loại đều đang ở trong xiềng nô lệ của tội lỗi, mù lòa, chết thuộc linh (Ê-phê-sô 2:1, Cô-lô-sê 2:13), ở dưới cơn thịnh nộ của Chúa (Giăng 3:36), và vô vọng, và rằng Đức Chúa Trời đã hành động qua Đấng Christ để ban sự cứu rỗi bởi ân điển qua đức tin (Ê-phê-sô 2:8-9). Đây chính là điều bị che khuất trong các bản Kinh Thánh tiếng La-tinh và trong hệ thống đền tội và công đức của Giáo Hội Trung Cổ. Đó là lý do tại sao Kinh Thánh phải được dịch, và cuối cùng đó là lý do tại sao Tyndale bị chết vì đức tin. Ông viết:
Đức tin – mẹ của mọi việc lành – xưng công bình cho chúng ta từ trước khi ta có thể sinh ra bất cứ việc lành nào: giống như một người chồng phải cưới vợ trước khi anh ta có thể sinh ra những đứa con hợp pháp cùng nàng. (William Tyndale, 156–57)
Con người bị hư mất, chết thuộc linh, và bị kết án (Ê-phê-sô 2:1-3). Đức Chúa Trời là Đấng tể trị, Đấng Christ là trọn vẹn, đức tin là đủ cả (Ê-phê-sô 2:8-9, Rô-ma 3:28, Ga-la-ti 2:16). Việc dịch Kinh Thánh và lẽ thật Kinh Thánh là không thể tách rời đối với Tyndale, và cuối cùng nó là lẽ thật, đặc biệt là lẽ thật về sự xưng công bình chỉ bởi đức tin, đã thắp sáng nước Anh bằng ngọn lửa Cải Chánh và rồi mang đến bản án tử hình cho người dịch Kinh Thánh này.
Sự chết vì đức tin của William Tyndale
Vào tháng 10 năm 1536, khi chỉ mới 42 tuổi, tiếng hát chỉ một nốt nhạc của Tyndale bị dập tắt khi người đao phủ trói ông vào cọc, siết cổ, và sau đó thiêu rụi trên dàn lửa. Trước khi chết, Tyndale đã hét lớn “Chúa ơi! Xin hãy mở mắt cho nhà vua nước Anh”. Và một điều kỳ lạ đã xảy ra, chỉ 4 năm sau khi Tyndale tử đạo, nhà vua nước Anh đã cắt đứt liên lạc với Giáo Hội Trung Cổ và cho phép phát hành 4 bản Kinh Thánh, trong đó có bản Kinh Thánh Vĩ Đại (Great Bible) nổi tiếng [xem 4]. Nhờ bản dịch Kinh Thánh thành tiếng bản địa của ông, nốt nhạc ấy đã bùng lên thành một dàn hợp xướng tiếng Anh mạnh mẽ của những cô hầu phòng, người thợ đóng giày, và, đúng vậy, của cả những cậu bé cày ruộng.
Richard Huynh dịch và tổng hợp từ bài tham khảo (bachkhoa.name.vn)
Bài Tham Khảo
[1] William Tyndale – The Underground Translator
https://www.desiringgod.org/articles/the-underground-translator
[2] ‘No Tyndale, No Shakespeare’: How the Bible Made Modern English
https://www.thegospelcoalition.org/article/tyndale-bible-modern-english/
[3] 4 Biến Đổi Xã Hội Đầy Quyền Năng Của Cuộc Cải Cách Tin Lành
https://bachkhoa.name.vn/2021/04/03/bon-bien-doi-xa-hoi-day-quyen-nang-cua-cuoc-cai-cach-tin-lanh/
[4] William Tyndale – Wikipedia
https://en.wikipedia.org/wiki/William_Tyndale